Düşünmenin cesareti

ALİ DOĞAN

Bazen aynı düşüncede olmamak mesele değildir.

Çünkü insan, aynı dünyaya bakıp farklı anlamlar çıkarabilir. Her insanın yaşadığı hayat, taşıdığı deneyimler, okudukları ve sorguladıkları birbirinden farklıdır. Bu nedenle farklı düşünmek, insan olmanın doğal bir sonucudur.

Asıl mesele, düşünmek yerine düşünülmüş olanı tekrar etmektir.

İnsan, kendisine sunulanı olduğu gibi kabul etmek yerine “Neden?” diye sorduğu anda düşünmeye başlar.

Neden inanıyorum?

Neden böyle düşünüyorum?

Bu gerçekten benim düşüncem mi, yoksa bana öğretilmiş bir düşünce mi?

Belki de insanın kendisiyle yapabileceği en zor yüzleşmelerden biri budur.

Çünkü sorgulamak yalnızca dış dünyayı sorgulamak değildir; kendi düşüncelerimizin köklerine inmektir.

Bazen savunduğumuz bir fikrin aslında bize ait olmadığını fark ederiz. Ailemizin, çevremizin, toplumun, alışkanlıkların ya da kalabalığın bize bıraktığı bir düşünceyi kendi düşüncemiz sanmış olabiliriz.

İşte özgürleşmek biraz da burada başlar.

İnsan, kendi zihninin sınırlarını fark ettiği gün düşünmeye gerçekten başlar.

Sokrates'in “Sorgulanmamış hayat, yaşanmaya değmez.” düşüncesi bu açıdan hâlâ önemlidir. Çünkü insanın kendisini, inançlarını ve kabullerini sorgulaması; hakikate ulaşmanın bitmeyen yolculuğudur.

Ama düşünmek, her şeye karşı çıkmak da değildir.

Felsefi üşünce; inkâr etmekten önce anlamaya, reddetmekten önce sorgulamaya, hüküm vermekten önce dinlemeye çağırır.

Bu nedenle farklı düşünmek bir ayrılık sebebi değil, birbirimizi anlama imkânıdır.

Asıl tehlike farklı düşünmekte değil;

düşünmeden konuşmakta,

sorgulamadan inanmakta,

okumadan hüküm vermekte

ve kendi aklını başkasının iradesine bırakmaktadır.

Çünkü insanın en büyük özgürlüğü, istediğini söylemekten önce kendi aklıyla düşünebilmektir.

Belki de gerçek cesaret, kalabalığa karşı çıkmak değildir.

Bazen gerçek cesaret, kalabalığın içinde durup kendi kendine:

“Ben neden böyle düşünüyorum?”