Nazım Alpman
18 Kasım 1986'da başlayan tarihi grev tam 93 gün sürdü: 40. yılında Netaş Grevi
Avrupa Sendikalar Konfederasyonu (ETUC) Genel Sekreteri Norman Willis, Otomobil-İş yöneticileriyle Netaş Grevi ziyaretinde...
12 Eylül sonrasının en büyük ve ilk işçi eylemi olan Netaş Grevi, işçi sınıfı üzerindeki ölü toprağını atarken askeri diktanın karanlığını yırtmıştı. Netaş Grevi çok uzaklardan görülebilecek bir çoban ateşi gibi parlamıştı. Bu grev, işçilere sınıf mücadelesinin nasıl olacağını göstermiş, sendikacılar ise sınıfta kalmışlardı
Türkiye işçiler açısından tarihin hiç bir döneminde “güllük gülistanlık” olmadı. Bu da çok normal:
-Kapitalizmin vicdanı ve merhameti yoktur!
İşçiler ancak “yettiniz artık” hışmıyla ayağa kalktığında para babaları “anlayışlı” hale bürünüp, “gelin” diyebilirler:
-Sizinle ücret pazarlığı yapabiliriz!
1970’ler işçilerin ayakta olduğu yıllardı. Çalışanların gerçek ücretlerinin (satın alma gücü) en yüksek olduğu tarih 1977’dir. Taksim’deki 1 Mayıs 1977 katliamının temelinde bu olgu vardır. 12 Eylül Askeri Darbesi o gün başladı. Diğer katliamlar ve suikastlarla üç yıl sonra tamamlandı.
✦ ✦ ✦
Sendikalar kapatıldı, tutuklanan DİSK yöneticisi 52 sendikacı için idam istemli, toplam 1477 sanıklı dava açıldı. DİSK Davası 1986’da bitti. 1991’de de Askeri Yargıtay tüm sanıkların beraatına karar verdi. 1980’den 1991’e kadar yargılanan 1477 DİSK’li arasında bu satırların yazarı da vardı.
İşçi sınıfı uzun bir dönem kendisine gelemedi. Ta ki 1986 yılının 18 Kasım Salı gününe kadar… O gün 12 Eylül sonrasının ilk büyük işçi eylemi Netaş Grevi başladı!
Netaş işçileri DİSK’e bağlı Maden-İş Sendikası’nın kapalı olduğu dönemde Bağımsız Otomobil-İş sendikasında örgütlendiler. Sendika toplu sözleşme için işvereni davet etti. Görüşmeler başladı, uzadı, sonunda grev geldi çattı.
✦ ✦ ✦
Öncelikle şunu teslim etmemiz gerekiyor. Hiçbir büyük işçi hareketi, “haydi gelin ülke çapında yankılanacak bir eylem yapalım” düşüncesiyle başlamaz. Netaş Grevi de böyle başlamadı. Darbe yıllarında kaybedilmiş hakların geri alınması hedeflenmişti. Bu yüzden yüksek ücret artışı yanında 1970’lerde olduğu gibi işyerindeki ilişkileri dengeleyen kurullarda işçi-işvereni eşitleyen maddeler de vardı.
Sözleşme görüşmeleri başlarken hiç birimizin aklında grev fikri yoktu. Birinci tekil yazıyorum. O tarihte bu büyük eylemin en başından sonuna kadar içinde yer almıştım.
Hepimizde Netaş işvereni için greve bir ay bile dayanamaz düşüncesi hakimdi. Buna neden olan şey de fabrika yaz aylarında 45 gün kapanıyor işçiler de toplu olarak izin kullanıyorlardı. 1986 yazında ise işveren işçilere çift maaş teklif ederek izinleri satın aldı. Üretim devam etti.
Toplu sözleşme görüşmeleri anlaşmazlıkla sonuçlandı. İşverenin de güvendiği şeyler vardı. Toplu Sözleşme Grev ve Lokavt Yasasının yeni hali ve de ek olarak “Grev Tüzüğü” diye üretilmiş ucube ile “bunlar katiyen grev yapamazlar” yanılgısı en öndeydi…
Kılıçlar karşılıklı olarak çekildi! Kimsenin öngörmediği bir süreç başlıyordu. 12 Eylül sonrasının en büyük işçi eylemi yola çıkmıştı!
✦ ✦ ✦
İlk başta işçiler olarak biz dezavantajlı görünüyorduk. Grev Tüzüğüne göre fabrika önünde kalabalık oluşturmak, işçileri heyecanlandıracak konuşmalar yapmak, grev yerinde bayrak afiş vb. şeyler asmak davul zurna çalmak yasaktı. Grev ziyaretleri de yasa dışı etkinlik olarak tanımlanmıştı.
Toplum o kadar paralize olmuştu ki; bazı büyük sendikaların genel başkanları ve yönetim kurulu üyeleri grev yerine gelmekten çekiniyorlardı. Grev günü gelenler de vardı. Ama nasıl? Ümraniye’ye gidelim Netaş işçilerine şöyle uzaktan bakalım diye içlerinden geçirdiklerini kendileri söylediler.
Oysa daha ilk dakikadan itibaren bu saçma grev tüzüğü delik deşik olmuştu. 2650 işçi bir anda fabrika önüne yığılınca Üsküdar-Şile karayolu iki saat trafiğe kapalı hale gelmişti.
Netaş Grevi çok uzaklardan görülebilecek bir çoban ateşi gibi parlamıştı!
Otomobil-İş Ümraniye Şubesi Türkiye’nin muhalefeti için “kutsal ziyaret noktası” haline dönüşmüştü. Şubeye gelenler fabrika kapısına kadar 800 metre toplu olarak yürüyorlar, grev nöbetçileriyle hatıra fotoğrafları çektiriyorlar, sonra da yine toplu olarak geriye dönüyorlardı.
Grev Tüzüğüne göre bu yürüyüşler “yasa dışı” idi. Ama hayatın gerçekleri tüzük falan tanımıyordu. 12 Eylül yönetiminin işçiler için inşa ettiği kafesin kilitleri çatırdıyordu.
Bu anlamlı yürüyüş kollarının önünde yer alan ünlü ziyaretçilerden bazıları arasında Avrupa Sendikalar Konfederasyonu Genel Sekreteri Norman Willis, SHP Genel Başkanı Erdal İnönü, Halkçı Parti Genel Başkanı Necdet Calp, SHP Genel Başkanı (ilk) Aydın Güven Gürkan, onlarla birlikte ya da ayrı zamanlarda Hasan Fehmi Güneş (Abdi İpekçi’nin katili Mehmet Ali Ağca’yı yakalayan İçişleri Bakanı), Petrol-İş Başkanı Cevdet Selvi, yazar eski DİSK Genel Sekreteri Kemal Sülker, sanatçı Rahmi Saltuk, Hale Soygazi, Deniz Türkali de vardı. Hafta sonlarında düğün salonlarında dayanışma toplantıları yapılıyordu. Bu toplantılarda İlhan Selçuk, Ali Sirmen, Gencay Gürsoy, Engin Ünsal, Müjdat Gezen, Timur Selçuk, Ahmet Kaya, gibi sol cenahın önemli isimleri katılıyorlardı.
Netaş Grevi bir ayda bitmedi. Bu sırada sendikada genel kurulu yapıldı. Daha işçiye yakın bir yönetim oluştu. Zorlu süreç ülke sınırlarını aşmış uluslararası dayanışma bağları kurulmuştu. Hiçbir yönetici konumu olmayan bir işçi adına açılan grev hesabına Avustralya’dan Amerika’ya kadar para geliyordu. Bütün Avrupa merkezlerinde Netaş Greviyle Dayanışma Komiteleri kurulmuştu. Türkiye üzerinden 12 Eylül toprağını atıyordu. Siyasi bir atmosferde işçiler başrolde yer alıyorlardı. Netaş İşçileri sıkıyönetim koşullarında destan yazıyorlardı.
Grev bir işyeri toplu sözleşmesi boyutlarını geride bırakmıştı. Haliyle grevi yürüten kadroların niteliği böylesi eylem için eksik kalabiliyordu. Bu çapta bir harekete ancak “yakışan bir tavır” alınabilirdi. Grev militanca sona erebilirdi. Çok kıymetli bir kamuoyu desteği sağlanmıştı. Devletin kendisi diyebileceğimiz büyükelçi Coşkun Kırca bile Milliyet’te şöyle yazmıştı:
-Netaş Grevinde sendika haklı!
İşveren grevde üretim yapmış, içerden malzeme çıkararak fason üreticilerle anlaşmalar yürütmüştü. En kötüsü ise grev kırıcılığı için yöneticilerini sahaya sürmüştü. Yaklaşık 200 işçi fabrikaya dönmüştü. Grev kırıcıların kafalarının kırılması için can atan militan Netaş işçilerinin önü sağduyulu(!) sendika merkezince kesildi. Onlar, grevi “kangrene dönüşmüş” ölümcül yara olarak gördüklerini işverene bile söylemişlerdi. Bu ölümcül teslimiyet havası sonunda anti-sendikal mücadeleden uzak durmaya özen gösteren şefler, müdürler işçi evlerinde toplantılar yapmaya başlamışlardı.
Tam olarak 93 gün süren Netaş Grevi işlevi itibarıyla adının hakkını fazlasıyla vermişti. 12 Eylül sonrasının en büyük ilk işçi eylemiydi. İşçi sınıfı üzerindeki ölü toprağını atarken askeri diktanın karanlığını yırtmıştı. Daha büyük bir dönüşüme kapı aralamıştı.
Ama olamadı. Sendika yönetimi bu büyük olayı basit bir işyeri toplu sözleşmesine indirgeyip, bir an önce imza atarak huzura kavuşmayı seçti. 18 Şubat 1987’de Ankara’da çalışma bakanının gözetiminde sözleşme imzalandı, grev bitirildi.
Sendika yöneticilerinin sınıf bilinci o tarihte ancak bu kadarına elveriyordu. Hepsi iyi insanlardı. İşveren de o kadar “kötü” değildi. Hükümet düzeyinde muhatap alınmanın ne demek olduğunu yanlış anladılar. Netaş işçilerinin yaktığı çoban ateşini birlik beraberlik içinde söndürdüler!
Barış içinde imzalanan sözleşme sonrasında Netaş’ta toplu işçi kıyımları yaşandı. Sendikanın işyeri yetkisi düştü.
Bütün bunlara karşın Netaş Grevi işçi sınıfının büyük bir kazanımıdır. İşçiler sınıf mücadelesinin nasıl olacağını göstermişler, sendikacılar ise sınıfta kalmışlardır!
Not: Netaş Grevinin uzun hikâyesi “Emeğin Şövalyeleri” adıyla A 7 Kitap yayınevinden 2018 yılında yayımlandı. Baskısı tükendi. Ancak sahaflarda bulunabiliyor.
Sağcılığın demokrasiye ihaneti!
09 Kasım 2026 Pazartesi 01:45Üzerine katran dökülmüş adalet!
02 Ekim 2026 Cuma 11:29Nâzım Hikmet İzmir’de
25 Ağustos 2026 Salı 20:47Akın Birdal ve İHD’nin 40 yılı!
16 Temmuz 2026 Perşembe 20:42Sonraki yılların insanı!
20 Şubat 2026 Cuma 07:26Adalet ve ahlak!
12 Şubat 2026 Perşembe 22:13İktidarlar biter gazetecilik bitmez!
29 Ocak 2026 Perşembe 14:51Kadıköylü Nâzım!
16 Ocak 2026 Cuma 18:37Çocuklara kıymayın
20 Aralık 2025 Cumartesi 17:03Toplama kampları!
15 Kasım 2025 Cumartesi 01:46

Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.