Gaziantep, yıkımın kıyısında değil, merkezindeydi

Bazı şehirler depremi yaşar…

Bazı şehirler depremin içinde kalır.

Gaziantep, 6 Şubat 2023 depremlerinde yalnızca “etkilenen” illerden biri değildi. Özellikle Gaziantep merkezde yıkılan Emre Apartmanı, Nizip ilçesinde yıkılan Furkan Apartmanı gibi yapıların enkazı altında yaşanan can kayıpları; İslahiye ve Nurdağı ilçelerinde ise doğrudan yaşanan büyük yıkım, Gaziantep’in felaketin merkezinde yer aldığını açıkça göstermiştir. Bu gerçek yalnızca tanıklıklarla değil, resmi verilerle de ortadadır.

13 Şubat 2023 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan hasar tespit çalışmaları kapsamında 13 ilde toplam 830 bin 783 binada, 3 milyon 273 bin 605 bağımsız birimde inceleme yapılmış ve ağır hasarlı, yıkık ve acil yıkılacak bina yapı sayısı 262.506, bağımsız birim sayısı 675 bin 899 olarak açıklanmıştır.

Gaziantep’te ise toplam 228 bin 272 binada, 842 bin 811 bağımsız birimde hasar tespit çalışması yapılmıştır.

Bu tespitlere göre;

15 bin 008 binadaki 36 bin 620 bağımsız birim ağır hasarlı, yıkık ve acil yıkılacak,

5 bin 662 binada bulunan 22 bin 829 bağımsız birim orta hasarlı,

42 bin 945 binadaki 252 bin 089 bağımsız birim az hasarlı,

135 bin 809 binada bulunan 461 bin 926 bağımsız birim ise hasarsızdır.

Bu veriler tek bir cümleyi zorunlu kılmaktadır:

Gaziantep, yıkımın kıyısında değil; yıkımın tam ortasındaydı.

Bu gerçek yalnızca istatistiklerle değil; yaşanan kayıplarla da hafızalara kazınmıştır. Afetin Gaziantep için bir risk değil, bir gerçeklik olduğunu ortaya koymaktadır.

Üç Yıl Geçti: “Geçici” Yaşam Kalıcılaştı

Deprem yalnızca binaları yıkmadı. Hayatın düzenini de parçaladı.

Gaziantep özelinde özellikle İslahiye ve Nurdağı ilçelerinde yaklaşık 2 bin 025 konteynerde 21 bin 985 kişi hâlâ geçici olarak barınmaktadır.

Üç yıl…

Ve hâlâ “geçici” kelimesinin arkasına sıkışmış hayatlar…

Bu durum bize şunu göstermektedir:

Sorun yalnızca konut üretmek değil, dönüşümü doğru yerde ve doğru yöntemle yönetememektir.

Rezerv Alan Tartışması: Taşıyarak mı, Yerinde mi?

Afet sonrası iyileştirme yalnızca konut yapmak değildir. Bu süreç; sosyal düzenin korunması, ekonomik hayatın sürdürülebilmesi ve kent bütünlüğünün yeniden kurulmasıdır.

Bu nedenle rezerv alan uygulamalarında “taşıma” yöntemi, toplumun yaşam damarlarını kesmektedir. Çünkü taşınan sadece insanlar değil; mahalle kültürü, iş düzeni, eğitim sistemi ve sosyal bağlardır.

Gaziantep’in ihtiyacı; yerinden eden değil, yerinde yaşatan bir dönüşüm modelidir.

Afet Yönetimi Teknik Bir Disiplindir

Plansız ve hız odaklı dönüşüm;

zemin risklerini büyütür,

altyapıyı yetersiz bırakır,

ulaşımı kilitler,

yeni yapılaşma hataları üretir.

Bu nedenle Gaziantep’in ihtiyacı yalnızca yeni bina değil; dirençli şehir planlamasıdır.

Meslek Örgütleri Sürecin Dışında Kalamaz

Deprem sonrası yeniden yapılanma yalnızca idari kararlarla yürütülemez. Üniversiteler, mühendislik odaları ve şehir plancıları bu sürecin doğrudan paydaşı olmak zorundadır.

Çünkü şehir yalnızca betonla değil, bilimle yeniden kurulur.

Yapı Denetimi Yeniden Kurulmalıdır

Bugün en kritik mesele yapı denetim sistemidir. Yapı denetiminin finansmanının yapı sahipleri üzerinden yürütülmesi, denetimin bağımsızlığını zayıflatmaktadır.

Bu nedenle yapı denetim sistemi; yerel yönetimler ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ortak yapısında, kurumsal ve güçlü bir modele dönüştürülmelidir.

Denetimi sağlıklı yapmayan yapı denetim kuruluşları için;

ruhsat iptali,

faaliyet durdurma,

ağır para cezaları ve cezai sorumluluk

net şekilde uygulanmalıdır.

Çünkü yapı güvenliği bina yıkıldıktan sonra değil, bina yapılırken sağlanır.

Sonuç: Gaziantep’in İhtiyacı Beton Değil, Bilimdir

Gaziantep yeniden yapılabilir.

Ama güven yeniden inşa edilmezse, hiçbir bina sağlam değildir.

Binalar yıkıldıktan sonra suçlu aramak toplumu rahatlatmaz.

Asıl sorumluluk, bina yıkılmadan önce hatayı durdurmaktır.

Gaziantep’in ihtiyacı;